Coğafi Yapı

Çorum'un Coğrafi Yapısı
Coğrafi Konum	İklim
Topografya	Çevre ve Orman
Yeryüzü Şekilleri	Doğal Afetler

Coğrafi Konum

Çorum ili; Orta Karadeniz Bölümünün iç kısmında yer almaktadır. Doğuda Amasya, güneyde Yozgat, batıda Çankırı, kuzeyde Sinop, kuzeydoğuda Samsun, güneybatıda Kırıkkale ile çevrilidir.

Yüzölçümü;12.820 km² dir.

Enlem ve boylam değerlerine göre ise; 34 derece 04 dk. 28 sn. doğu boylamları ile 39 derece 54 dk.20 sn. kuzey enlemleri arasında yer almaktadır.

Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği (rakımı) 801 m.dir. Ankara' ya 244, İstanbul' a 608, Amasya' ya 92, Sinop' a 294, Samsun' a 172, Tokat' a ise 188 km. mesafededir.

İlçelerin İl merkezine uzaklıkları ise;

Alaca 50, Bayat 83, Boğazkale 84, Dodurga 45, İskilip 55, Kargı 116, Laçin 30, Mecitözü 37, Oğuzlar 84, Ortaköy 56, Osmancık 61, Sungurlu 70 ve Uğurludağ 66 km'dir.

Başa Dön

Topografya

[Bölgenin jeolojik yapısında iki ana kütle (kayaç) grubu göze çarpar.Bunlardan birincisi “Metamorfik seri” (başkalaşmış kayaçlar), ikincisi ise, “Tortul Kütleler” dir. İlin asıl jeolojik karakterini 3. jeolojik zamanın sonları ile 4. jeolojik zamanda meydana gelen oluşumlar meydana getirmektedir.

Bununla birlikte, jeolojik devirlerden ilkel zaman olarak bilinen Arkean ve Prekambrien devirlerine ait Çorum Merkez İlçe, Alaca, İskilip, Osmancık, Mecitözü ve bilhassa Kargı ilçelerinde çeşitli metamorfik (başkalaşım) topraklarına rastlanılmıştır.

Özellikle 3. jeolojik zamanın kütlelerinden olan jips (kireçtaşı) ve kayatuzu yatakları ile karbon miktarı % 75 kadar olan zengin linyit kömürü yataklarına (Osmancık, Dodurga yöresinde 30 milyon ton rezervinde ayrıca Alpagut-Zambal-Karakaya-Ayva ve Ovacık Köyünde) rastlanmaktadır.

Yine bu zamanın püskürük kütlelerinden olan Trakit, Granit, Bazalt ve Andezit gibi kütle arazisine de Çorum merkez ilçesinde, Kargı, Sungurlu, Alaca, Mecitözü, Osmancık ve İskilip ilçelerinde rastlanmaktadır. Tortul kütlelere ise ilin çoğu yörelerinde rastlanmaktadır.

Çorum; Alp-Himalaya Orojenezi (Dağ oluşumu) olarak bilinen sistem içerisinde yer alan K.A.F. (Kuzey Anadolu Fay Hattı) üzerinde yer almaktadır. K.A.F. il merkezinin 20 km. kuzeyinden geçmektedir.]

Başa Dön

Yeryüzü Şekilleri

Dağlar

İl sınırları içerisinde bulunan dağlar, genel olarak yüksek sayılmayacak niteliktedir. Ortalama yükseltileri 1500 m. dolayındadır. Bunlar Orta Karadeniz Bölümündeki Canik Dağları ile Ilgaz ve Küre Dağlarının başlangıç noktalarını teşkil eden silsileler şeklinde güneye doğru (Bozok Yaylasına) gittikçe alçalırlar. Yükseklikleri 1000-2000 m. arasında değişen tepeleri ile bir taraftan Kızılırmak vadisi kıyılarında, diğer taraftan Yeşilırmak’ın Çekerek Suyu kıyılarında uzayıp giderler. Çorum dağlarının yüksek kısımları İskilip-Osmancık ve Kargı ilçeleri toprakları üzerindedir.

Merkez ilçenin kuzeyinde Eğerci Dağ sıraları, Batı yönde Alagöz ve Kösedağları yer alır. Bu iki dağ sıraları arasında Kırkdilim Boğazı bulunmaktadır.Güneyde uzanan Dört Tepe silsileleri güneydoğuya doğru uzanarak Mecitözü ve Ortaköy ilçesindeki Karadağ silsileleri ile birleşir. Aynı şekilde ilçenin güneyinde ve güney batısında uzanan dağ sıraları, Sungurlu ilçesi içindeki Kartal Dağlarına kadar uzanmaktadır.
Osmancık ilçesindeki Kızılırmak Vadisi boyunca uzanan Çal ve Ada Dağları; Kargı ilçesi sınırları içinde devam ederek Çorum’un en yüksek dağlarından olan Kös Dağlarındaki Erenler Tepesine (2097 m.) ulaşır.
Aynı dağ sıralarının güneyinde İskilip ilçesinin Teke Dağı, Kavak Dağı, Göl ve Deveci Dağları ile Çakarözü Dağlarını meydana getirdiği görülmektedir.

Çorum İlinde Yüksekliği 1.700 m. yi Aşan Dağlar ;

Dağın Adı Yüksekliği (m) :

Erenler Tepesi (Kargı’da Kös Dağı Üzerinde )	2.097
Türbe Tepe (Kargı’da)	1.981
Kara Tepe (Mecitözü’nde)	1.846
Kırklar Dağı (Mecitözü’nde)	1.791
Köse Dağı (Çorum’da)	1.750
Dede Çal (Osmancık’ta)	1.730
Kartal Tepe (Sungurlu’da)	1.700
Teke Dağı (İskilip’te)	1.700

Ovalar
Çorum Ovası ; Merkez İlçenin üzerinde, 780-800 m. yüksekliğindedir. Üzerinde Bayat-Ömerbey–Deliler-Gürcü-Elemin-Sarmaşa-Buluz-Celilkırı ve Yaydiğin Köyü toprakları bulunmaktadır. Ovanın doğu ve kuzey yönlerinde fay hatları vardır.
Bozboğa Ovası; Merkez İlçeye bağlı Bozbuğa-Yenice-Çayhatap-Sarimbey-Kadıkırı-Ahilyas-Harzadın-Abdalata-Büğdüz köyleri bulunmaktadır. 800-820 m. yüksekliğindedir.
Ovasaray Ovası; Çorum’a 10-12 km. uzaklıkta, Ovasaray-Kayı-Boğabağı-Maza-Sarta-Üyük-Karapınar ve Karacaköy toprakları vardır. 700-800 m. yüksekliğindedir.
Hüseyin Ovası; Alaca İlçesini ve çevresini oluşturur. 725-875 m. yüksekliğindedir.
Dedesli Ovası; Merkez İlçe’ye bağlı Dereköy-Eskiören-İğdeli ve İskilip İlçesine bağlı Tombuşoğlu Çiftliği bölgelerinden oluşur.
Taybı Ovası; İskilip-Sungurlu arasında 550-560 m. yüksekliğindedir.
Mecitözü Ovası; Mecitözü İlçe Merkezi ve civar köyleri bulunmaktadır. 950 m. yüksekliğindedir.
Osmancık Ovası; Osmancık İlçe merkezinin bulunduğu Kızılırmak’ın iki yakasında, 300-350 m. yüksekliğindedir.
Düvenci Ovası; Çorum-Merzifon yolu boyunca uzanan 900 m. yüksekliğinde bir ovadır.

Vadiler
Kızılırmak, Yeşilırmak ve kolları, Çorum İlinden geçerken birçok vadiler oluşturmuşlardır. Başlıcaları şunlardır;

Sıklık Boğazı; Çorum-Samsun yolu üzerinde, 7 km. uzunluğundadır.

Hatap Vadisi; Hatap Çayı’nın geçtiği yerde, 16 km.dir.

Harami Vadisi, Dana Boğazı; Seydim Ovası ile Dedesli Ovasını birleştirir. 6,5 km.dir.

Kırkdilim Vadisi; Çorum-Osmancık-Kargı bağlantısı konumundadır.

Sacayak Vadisi; Çorum Çat Suyunun Cemilbey’e geçtiği yerdedir.

Hışır Vadisi; Alaca Suyunun Çat Suyuna karıştığı yerdedir.

Akarsular
Çorum İlindeki akarsular, sularını ülkemizin iki önemli akarsuyu olan Kızılırmak ve Yeşilırmak Havzalarına boşaltırlar.
Kızılırmak Havzası; Kızılırmak’ın Çorum İlinden geçen kısmı 182 km.dir. Bu geçiş yerleri Bayat, İskilip, Merkez ilçe, Osmancık, Kargı İlçeleri ve köyleridir.
Yeşilırmak Havzası; Çorum Merkez İlçe’nin büyük bir kısmı, Alaca İlçesi, Mecitözü ve Ortaköy İlçelerindeki çay ve dereler, Yeşilırmak’ın önemli bir kolu olan Çekerek Irmağına bu havzada dökülür.
Çorum Çat Suyu (82 km); Derinçay adını da alan bu su, Eğerci dağından ve Köse Dağından inen dere ve çayların birleşmesinden oluşur. Çomarbaşı ve Sıklık Derelerini de alarak il merkezinin 3 km batısından geçer. Güneyde Yılgınözü ve Hatap Deresi ile birleşir, Ahilyas derelerini de alır ve bundan sonra Çorum Suyu olur. Alaca’dan gelen Budaközü ile birleşince de Çorum Çat suyu olur. Mecitözü İlçesi ve köylerinden geçerek, Amasya ili sınırlarında Çekerek’le birleşir.
Mecitözü Çayı; Kırklar Dağından doğar, ilçe merkezine yakın olarak (1-1,5 km) geçtikten sonra Amasya topraklarında Çorum Çat Suyu ile birleşir.
Çekerek Irmağı; Ortaköy İlçesi ve topraklarının az bir kısmını sular, Amasya İli sınırlarına geçer.

Barajlar
İlde D.S.İ. ve Köy Hizmetleri tarafından yapımı tamamlanmış ve devam eden çok sayıda büyüklü küçüklü baraj ve göletler bulunmaktadır.

D.S.İ Tarafından Hizmete Açılmış Baraj ve Göletler ;

Çomar Barajı; Merkez İlçede 1974’de başlanmış 1979’da tamamlanmış, önce sulama amaçlı düşünülmüş, sonra içme suyu temini için kullanılmış, ayrıca mesire yeri özelliğindedir.

Alaca Barajı ; Alaca Büyük Söğütözü Köyünde, 1984’de yapılmış, 1500 ha. sulama kapasitelidir.

Yenihayat Barajı; Çorum – Ankara karayolu üzerindeki Yenihayat köyünde, Çorum’ a içme suyu temini amacıyla a yapılmıştır.

Ahmetoğlan Göleti; Merkeze bağlı Ahmetoğlan Köyünde 1962 yılında yapılmış, 30 ha. sulama kapasitelidir.

Evci Yeni Kışla Göleti; 1970 yılında yapılmış 53 ha. sulama kapasiteli.

Seydim-1, Seydim-2 Göletleri; Seydim Köyünde 1973 –1976 yıllarında yapılmış içme suyu amaçlı kullanılmaktadır.

İnegazili Göleti; Sungurlu İnegazili Köyünde 1975 yılında yapılmıştır.

Alacahöyük Göleti; 1976 yılında yapılmış, 35 ha. sulama kapasiteli.

Pınarlı Göleti; Ortaköy Pınarlı Köyünde 1977 yılında yapılmış 50 ha. sulama kapasiteli.

Geven Göleti; Alaca Geven Köyünde 1975 de yapılmış, 23 ha. sulama kapasiteli.

Aksu Göleti; Kargı Gölköy civarında, 1983’te yapılmış 39 ha. sulama kapasiteli.]

Başa Dön

İklim

Yağış ve Sıcaklık

Çorum İli, Karadeniz ikliminden İç Anadolu iklimine geçiş bölgesinde bulunmaktadır. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır. İlin kuzey bölgesinde yer alan Kargı, Osmancık, İskilip, Laçin, Dodurga, Oğuzlar ve Bayat İç Karadeniz geçiş ikliminin etkisinde kalan ilçelerdir. Çorum Merkez İlçe, Sungurlu, Alaca, Boğazkale, Ortaköy, Mecitözü ve Uğurludağ İlçeleri İç Anadolu step iklimi özelliklerini gösterir.

1929 yılından bu yana yapılan meteorolojik ölçümler sonucunda yıllık ortalama yağış miktarı İl Merkezinde 423,0 mm.tesbit edilmiştir.
İl Merkezi’ nin yıllık ortalama sıcaklığı 10,7º dir. En yüksek sıcaklık 2000 yılının Temmuz ayında 42,7 Cº, en düşük sıcaklık 1985 yılının Şubat ayında -27,2 Cº olarak ölçülmüştür. Temmuz ve Ağustos ayları en sıcak aylardır.

Rüzgârlar;

İl genelinde yaz mevsiminde öğleden sonra başlayarak gece saat 22’ ye kadar esen poyraz etkilidir. Bazen ters yel de denen sıcak ve kavurucu bu rüzgâr tarım alanları için zararlıdır. Kışın kuzeyden yıldız rüzgârı, İlkbaharda güneybatıdan lodos rüzgarı eser. Bu rüzgarlar bol yağış ve kimi zaman da dolu yağmasına neden olur. Sonbaharda genellikle sakin bir hava gözlenir. Halk arasında bu aylara sağır aylar adı verilmiştir.

Başa Dön

Çevre ve Orman

Çorum Bölgesi, gelişen teknolojiye parelel olarak artan çevre sorunlarıyla karşı karşıya bulunmaktadır. Hava kirliliği, yeraltı ve yerüstü su kirliliği, atık kirliliği, doğal kaynakların tüketilmesi, sağlıksız sanayileşme, azalan ve tükenen canlı türleri ilin önemli çevre sorunlarını oluşturmaktadır.

Hava Kirliliği; İl merkezi hava kirliliğinin kolayca oluşabileceği bir yapıya ve meteorolojik şartlara sahiptir.

a) Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliği ısınma amaçlı, düşük kalorili ve kükürt oranı yüksek kömürlerin kaçak olarak kullanılması ve yanlış yakma tekniklerinin uygulanması hava kirliliğine yol açmaktadır.

b) Motorlu Taşıtlardan Kaynaklanan Hava Kirliliği; Sayısı hızla artan motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları, hava kirliliğinde önemli bir faktör oluşturmaktadır.

c) Sanayiden Kaynaklanan Hava Kirliliği; Sanayi tesislerinin kuruluşunda yanlış yer seçimi, çevre korunması açısından gerekli tedbirlerin alınmaması (Baca filtresi, arıtma tesisi olmaması), yakma ünitelerinde vasıfsız ve yüksek kükürtlü yakıtların kullanılması hava kirliliğine sebep olmaktadır.

Su Kirliliği; İl merkezindeki akarsulardan, özellikle Derinçay’ın kirliliği yüksek boyuttadır. Derinçay’da yapılan ölçümler sonucunda çıkan değerler, yönetmelik limit değerlerinin üzerinde olup, burası atık kanalına dönüşmüştür.

Derinçay sadece evsel atık sularla değil, sanayi tesislerinin atıksuları ve şehir kanalizasyon desarjlarıyla da kirlenmektedir.

Zirai mücadele ilaçları ile kimyasal gübrelerin aşırı ve bilinçsizce kullanılması, hayvansal atıkların (tavuk dışkıları,besi ahırları atıkları) yağmur ve sızıntı suları ile sulara karışması, düzensiz çöp depolama alanlarından oluşan sızıntı suları yeraltı ve yüzeysel suların kirliliğine sebep olmaktadır.

İl’ de Belediye’ye ait “Evsel Atıksu Arıtma Tesisinde” biyolojik arıtma yapılmaktadır. İl merkezinde mevcut sanayi kuruluşlarından kirletici vasfı az olanların (un, şeker, gıda, kiremit vb.) belediye arıtma tesisine bağlantı yapması mümkündür. Ancak kirletici vasfı yüksek sanayi tesislerinin (metal, kağıt vb.) atıksularının mümkün olabilen yerlerde ortak bir arıtmada toplanabilmesi için, İl merkezinde bir kimyasal arıtma tesisinin yapılmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

Toprak Kirliliği; İl’ de diğer önemli bir çevre sorunu, tuğla ve kiremit fabrikalarına hammadde ihtiyacı sağlamak üzere, tarım arazilerinden toprak alınmasıdır. İl Çevre ve Orman Müdürlüğünce yapılan denetimler sonucunda, bazı arazi sahiplerinin topraklarını İl’ de bulunan kiremit ve tuğla fabrikalarına ruhsatsız olarak sattığı, 2002 yılında 722 da. tarım toprağının 2-6 m, bazı yerlerde 10-12 metre derinlikte kazıldığı, arazinin doğal görünümü ile özelliğinin bozulduğu, bazı tarlaların da tarım alanında kullanılamaz hale geldiği görülmektedir.

Atık Kirliliği; İl’ de diğer bir önemli çevre sorunu hayvansal atıklardır.İl Merkezinde 156 adet, İl genelinde toplam 197 adet tavuk çiftliği bulunmaktadır.

Bu çiftliklerden günlük 350-400 ton civarında yaş gübre çıkmaktadır. (175 gr / tavuk) Besi ahırlarından kaynaklanan atık miktarı, yılda 135.415 tondur. Bu atıkların değerlendirilememesi ve çevreye atılması sonucu özellikle yaz aylarında aşırı derecede koku, sinek oluşumu ve haşere üremesine sebep olmaktadır

Çorum’da ayrıca belediye tarafından günlük yaklaşık 400 ton evsel atık toplanmakta, atıksu arıtma tesisinden yaklaşık 566 m3 çamur, yılda 1 ton tıbbi atık ortaya çıkmaktadır. Bu atıklar uzun yıllardan beri ayrı toplanmadan ve herhangi bir değerlendirme işlemine tabi tutulmadan, çöplükte düzensiz depolama yapılarak bertaraf edilmektedir. Yukarıda belirtilen tüm bu olumsuzlukların giderilmesi için, değerlendirilebilir katı atıkların (metal, cam, kağıt, plastik vb.) kaynağında ayrı toplanarak İl’ de mevcut geri kazanım tesislerine gönderilmesinin sağlanması, organik çöpler ile hayvansal atıkların geri kazanılacağı bir kompost tesisinin kurulması, mevcut çöplüğün rehabilitasyonu ve geri kazanılamayan diğer atıkların da bertaraf edileceği düzenli depolama ve yakma tesisine ihtiyaç bulunmaktadır.

Orman; İlde Çorum, Kargı ve İskilip Orman İşletme Müdürlükleri bulunmaktadır

Çorum İli Orman Varlığı

İlin yaklaşık % 28’i ormanlık alandır. Bu orman alanının yaklaşık % 41’ i verimli, % 59’ u bozuk niteliktedir. İl Merkezinde 3, Kargı ve İskilip’de 4’er tane olmak üzere toplam 11 adet yangın gözetleme kulesi bulunmaktadır.

Milli Parkları Koruma Çalışmaları

Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürlüğüne bağlı Kargı Kös Dağı’ nda 1979 yılında 30.000 da. arazi “Karaca Koruma Sahası” olarak ayrılmıştır. Aradan geçen süre içinde karacaların sayısı artmış, popülasyon normal seviyeye ulaşmıştır. 2001 yılında yapılan envanter çalışmasında, sahada karacalarla birlikte geyiklerin de bulunduğu gözlenmiştir.

Ağaçlandırma Çalışmaları

İl sınırları içinde 150.000 ha. potansiyel ağaçlandırılacak alan mevcut olup, bunun 57.367 Ha. alanı projelendirilmiştir. Toplam 39 adet projeden 11’ i bitirilmiş, 28 projede ise çalışmalar devam etmektedir. 2002 yılı sonu itibariyle 26.237 Ha. sahada ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları tamamlanmıştır. 2003 yılında 8 adet projede 1.580 ha. ağaçlandırma ve erozyon kontrolü tesis çalışması, 20 adet projede toplam 3878 ha. bakım çalışması tamamlanmıştır. Çorum Merkez Sıklık mevkiinde orman fidanlığı mevcuttur.

Başa Dön

Doğal afetler

[Çorum İli Kuzey Anadolu Fay Hattının etki alanı içinde yer alması ve jeolojik yapısı nedeniyle sık sık doğal afetlere maruz kalmıştır.

1075 Çorum’un Bizans’tan alındığı yıl olmuştur.
1446 Çok şiddetli olmuştur. Danişmend Depremi de denilir.II. Beyazıd zamanında olan bu deprem, 40 gün aralıklarla devam etmiş, Çorum çok zarar görmüştür. Bu depreme “KÜÇÜK KIYAMET” adı da verilmiştir.
1514 Çok şiddetli bu depremde, Çorum’un yaklaşık üçte biri harap olmuştur. Halkın bir kısmı başka yerlere göç etmiştir.
1543 30 kadar evin yıkıldığı bilgisi vardır.
1559 Gülabibey Camii’nin yıkıldığı ve şehrin zarar gördüğü bilinmektedir.
1579 Çorum çok zarar görmüştür.
1793 Çorum büyük yıkıma uğramıştır.
1800 Şehir çok zarar görmüş, 800 kişi başka yerlere göç etmiştir.
1824 Büyük zarar veren bir depremdir.Halk uzun süre çadırlarda kalmıştır.
1908 Uzun süre devam etmiş, büyük hasar bırakmıştır.
1939 Erzincan merkezli olan bu deprem, Çorum’da da etkisini göstermiştir.
1943 27 Kasım 1943 Cumartesi günü akşamı olan bu depremde 618 kişi ölmüş, 217 kişi yaralanmıştır.
1996 Birbiri ardına kısa aralıklarla meydana gelen 5.6 ve 5.4 şiddetindeki depremlerde can kaybı olmamıştır.

Çorum İli Deprem Riski Dağılımı;

1.Çok Riskli Yerleşim Yerleri; Dodurga, Laçin, Mecitözü, Oğuzlar, Kunduzlu, Osmancık, Kamil, İskilip, Kargı, Hacıhamza

2.Orta Riskli Yerleşim Yerleri; Çorum (Merkez), Cemilbey, Bayat, Ortaköy

3.Az Riskli Yerleşim Yerleri; Sungurlu, Uğurludağ, Boğazkale, Alaca, Seydim]

Başa Dön